Een sterk boek over kinderrechten
De kinderrechten bestaan 20 jaar. Op 20 november 1989 namen de Verenigde Naties het Verdrag voor de Rechten van het Kind aan. Een historisch moment. Voor het eerst in de geschiedenis werden de fundamentele rechten van kinderen over heel de wereld officieel erkend: alle kinderen zijn gelijk en hebben dezelfde rechten. Ze hebben het recht om op te groeien in de beste levensomstandigheden. Geen discriminatie, geen kinderarbeid, een eigen mening, scholen, gezondheid, ontspanning, een eigen plekje…
Een verdrag is niet voldoende. Hoe ver staan we ondertussen met de rechten van het kind, dichtbij en ver weg?
Leo Bormans schreef er een spannend jeugdboek over. Het maakt de discussie los. Zowel bij jongeren als bij ouderen. In welke wereld zouden we leven als enkele fundamentele kinderrechten plots niet meer zo vanzelfsprekend zouden zijn? Reizende circusjongen Bjorn ontdekt het stap voor stap als hij verzeild geraakt in Het Witte Land.
Bjorn ratelt met zijn kleine, rode vrachtwagen het plein op. Hij komt affiches ophangen voor het circus van zijn vader dat een week later volgt. Maar in dit dorp is alles anders en er komen geen kinderen opdagen. Waar zijn ze naartoe? Bjorn komt het te weten, maar al snel wordt hij weggejaagd. Hij besluit verder te trekken en onderweg stoot hij op kinderen en volwassenen zonder rechten. Hoe is het zover kunnen komen? Bjorn sluit vriendschap met Boris en David, maar zijn ze samen sterk genoeg voor het onrecht waarop ze botsen?
“Een uitzonderlijk verhaal dat de lezer bocht na bocht meeneemt naar echt onrecht. Iedereen zou dit boek moeten lezen om te weten wat kinder- en mensenrechten precies betekenen. En wat er gebeurt als ze niet meer zo vanzelfsprekend zijn.”
leo bormans sprak de voorbije jaren met kinderen, ouders, hulpverleners en leraren in meer dan 40 landen, van India en China tot in Afrika en Nicaragua. Hij is hoofdredacteur van de bladen Klasse, Klasse voor Ouders, Yeti en Maks! en auteur van het voorleesboek Alle dagen feest! (genomineerd voor de Boekenleeuw 2008). Voor volwassenen schreef hij het succesrijke 100% positivo, het geheim van optimisme. Applaus zonder handen is zijn eerste jeugdroman.
Met dit boek geef je financiële steun aan Mobile School, dat straatkinderen in de hele wereld op een originele en concrete manier helpt.
Het boek is geschikt voor jongeren vanaf 11 jaar.
Een interview
Zit er veel van jezelf in het boek?
Leo Bormans: “Als kind droomde ik er vaak van om met een circus rond te trekken. Ik had in mijn droom ook altijd dezelfde rol: geen clown, acrobaat of directeur maar het kereltje dat met zo’n rode circuswagen voorop reed om de affiches te gaan plaatsen in het volgende dorp waar het circus zou langs komen. Die borden brachten al meteen spanning en magie in het dorp. Het hoofdpersonage in mijn eerste jeugdroman is dus zo’n jongen.”
Maar het verhaal speelt zich blijkbaar wel af in een heel ander land.
Leo Bormans: “Ja, Bjorn rijdt voorop en raakt het contact kwijt met zijn vader die honderd kilometer verder met het hele circus volgt. Zo raakt hij verzeild in een streek waar hij volgens niemand mag komen. Hij steekt onwetend de grens over naar het land dat op zijn landkaart helemaal wit is ingekleurd: Het Witte Land.”
En daar blijkt een en ander al meteen niet te kloppen.
Leo Bormans: “Hij stoot er de eerste nacht al op soldaten die wel bijzonder jong zijn voor hun leeftijd en hij ontdekt een fabriek waar kinderen dag en nacht werken aan het knopen van muskietennetten. Ze hebben geen oren naar zijn verhalen en zijn circus. De scholen zijn er blijkbaar gesloten en veel plezier valt er niet te rapen.”
Als hij in een zigeunerkamp belandt krijgt het verhaal een verrassende wending.
Leo Bormans: “Dan begint hij zich inderdaad ook allerlei persoonlijke vragen te stellen. Zou zijn moeder bijvoorbeeld echt uit de nok van het circus zijn gevallen, zoals zijn vader hem altijd heeft voorgehouden? De vriendschappen die hij sluit zullen bepalend zijn voor de afloop: Sam, Boris en de muis Dante…”
De eerste lezers zijn alvast geschrokken van de vele concrete verhalen en het onverwachte einde.
Leo Bormans: “Het gaat over kinderrechten maar op een onrechtstreekse manier. Ik heb in mijn leven in tientallen landen met kinderen gepraat die het moeten redden in uiterst penibele omstandigheden: in Nicaragua, Zuid-Afrika, de Filippijnen, Burkina Faso, Suriname, China, India … Daarbij heb ik lange gesprekken gevoerd met machteloze ouders, gedreven leraren, opvoeders en hulpverleners. Die ervaring kon ik ter gelegenheid van 20 jaar Kinderrechten kwijt in dit boek. Niet via gedichten of zakelijke teksten, maar in de vorm van een gewoon spannend boek.”
Het is een jeugdroman die je ook wil lezen als je het niet meteen over een zwaar thema als kinderrechten wil hebben.
Leo Bormans: “Het is een universeel en magisch avontuur dat zich afspeelt in de wonderlijke wereld van circus en fantasie maar dat drijft op de pijnlijke ondergrond van een turbulente wereld waarin plots zekerheden wegvallen: wat gebeurt er in een land als basisrechten niet meer gerespecteerd worden? Het gebeurt overal ter wereld en vaak niet eens zo ver af.”
Wat hoop je ermee te bereiken?
Leo Bormans: “Ik hoop dat jong en oud het vooral een leuk, spannend en ontroerend boek vinden. Daarnaast zou het ook mooi zijn als het bij de lezers de reflectie opwekt om over de thema’s verder na te denken en er waar nodig voor te strijden. Daarom ben ik ook blij dat een deel van de opbrengst gaat naar een concreet en origineel initiatief van bij ons dat over heel de wereld straatkinderen helpt met mobiele scholen. Het zijn vele druppels op een hete plaat. Ook al bestaan de kinderrechten nu officieel 20 jaar.”
Waar slaat de titel eigenlijk op?
Leo Bormans: “Het hoofdpersonage stelt zich vaak dergelijke filosofische vragen: kan je bijvoorbeeld ook applaus geven zonder handen? Het slaat zowel op het circus als op de onmacht van mensen: probeer maar eens ter gelegenheid van 20 jaar kinderrechten applaus te geven als je handen zijn vastgebonden.”
De Cijfers
Zoveel kinderen…
Dit boek gaat over miljoenen kinderen in heel de wereld. Er zijn meer dan een half miljoen kindsoldaten, jonger dan 18. Ze zijn ingelijfd in legers in meer dan 85 landen. 300.000 van hen vechten op dit moment daadwerkelijk mee in oorlogen. In 75% van alle conflicten worden kinderen ingezet als soldaat. Sommigen zijn maar zeven jaar oud. 218 miljoen kinderen tussen 5 en 17 jaar verrichten kinderarbeid. 72 miljoen kinderen gaan niet naar de basisschool. 21 miljoen kinderen zijn op de vlucht. 14 miljoen kinderen hebben beide ouders verloren. Er zitten 1 miljoen kinderen opgesloten in politiecellen of gevangenissen. Bijna de helft van de wereld leeft in een land zonder persvrijheid en zonder vrije meningsuiting. Er zijn zo’n 15 miljoen zigeuners in Europa. De grote meerderheid wordt gediscrimineerd. Wereldwijd zijn er meer dan 100 miljoen straatkinderen.
Kindsoldaten
Wereldwijd zijn meer dan een half miljoen kinderen onder de achttien jaar ingelijfd in legers in meer dan 85 landen. Driehonderdduizend (300.000) van hen vechten op dit moment daadwerkelijk mee in oorlogen. In 75% van alle conflicten worden kinderen ingezet als soldaat. Sommigen zijn maar zeven jaar oud. (Child Soldier Global Report 2008)
Kinderarbeid
De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) schat dat 218 miljoen kinderen tussen 5 en 17 jaar kinderarbeid verrichten.
Kinderen niet naar school
Wereldwijd gaan 72 miljoen kinderen niet naar de basisschool. Volgens de millenniumdoelstellingen zouden in 2015 alle kinderen wereldwijd naar de basisschool moeten gaan. (Unesco, 2009)
Kinderen met een handicap
Van alle kinderen die uitgesloten zijn van onderwijs heeft 1 op 3 een handicap. Van de gehandicapte kinderen, wonen 80% in ontwikkelingslanden.
Kinderen op de vlucht
Er zijn meer dan 21 miljoen kinderen op de vlucht. De helft van de ongeveer 42 miljoen vluchtelingen wereldwijd is een kind of jongere. Dat blijkt uit schattingen van Unicef, het kinderfonds van de Verenigde Naties. (2009)
Kinderen zonder ouders
Van 14 miljoen kinderen zijn beide ouders overleden (Unicef 2009)
Zigeuners
Er zijn zo’n 12 tot 15 miljoen zigeuners in heel Europa. De grote meerderheid van de zigeuners heeft van rassendiscriminatie te lijden. Die blijkt uit onvoldoende onderwijs, werkgelegenheid, huisvesting en gezondheidszorg, zodat ze in de samenleving een zeer marginale plaats innemen. (Europees Parlement 2009)
Kinderen en gezondheid
Elk jaar sterven 10 miljoen kinderen aan eenvoudig te behandelen kwalen. Uit ‘The State of the World’s Children 2008’ blijkt dat de kindersterfte wereldwijd nog nooit zo laag was. Desondanks blijft de toestand onaanvaardbaar met een sterfte van 9.7 miljoen kinderen onder de vijf jaar (26.000 kinderlevens per dag) aan eenvoudig te behandelen kwalen zoals diarree en ondervoeding.
Kinderen in de gevangenis
Wereldwijd worden ten minste 1 miljoen kinderen van hun vrijheid beroofd. Ze zitten in politiecellen, gevangenissen en andere gesloten instellingen.
Vrij je mening te mogen uiten
In minder dan één derde van de landen geldt een redelijke vrijheid van pers en van meningsuiting. 20% van de wereldbevolking kent persvrijheid, 38% gedeeltelijke persvrijheid en 48% van de mensheid kent geen persvrijheid.
De Rechten van het Kind
Misschien kan je na het lezen van dit boek nagaan welke rechten van kinderen Bjorn in de loop van dit verhaal zelf ontdekt. Op welk onrecht stoot hij? Hoe gaat hij daarmee om?
Welke rechten en welk onrecht ken je zelf? En wat kunnen we er aan doen om ervoor te zorgen dat in ons land en in de rest van de wereld alle kinderen dezelfde rechten hebben?
Dit zijn de belangrijkste gedachten die aan de basis liggen van De Rechten van het Kind.
1. Alle kinderen zijn gelijk
Alle kinderen hebben dezelfde rechten. Geen enkel kind mag gediscrimineerd worden op basis van huidskleur, taal, godsdienst, geslacht, handicap, rijk of arm.
2. Alles in het belang van het kind
Volwassenen moeten rekening houden met wat voor kinderen belangrijk is. Ze moeten beslissingen nemen die in het voordeel zijn van kinderen.
3. Alles om goed te kunnen leven en ontwikkelen
Kinderen hebben het recht om op te groeien in de beste levensomstandigheden.
4. De mening van het kind telt
Volwassenen moeten rekening houden met de mening van kinderen.
Dit zijn de Rechten van het Kind. Ze zouden moeten gelden voor alle kinderen van de hele wereld.
Een plek om je thuis te voelen
Ouders moeten zorgen voor je opvoeding. Ze moeten je zorg en steun geven zodat je kunt opgroeien tot een zelfstandige volwassene.
Kinderen en ouders mogen bij elkaar blijven
Je mag ze niet tegen hun wil uit elkaar trekken. Als dat toch gebeurt, moet je goed verzorgd worden en voldoende steun krijgen.
Kinderen mogen op andere plaatsen opgroeien
Soms lukt het niet in je eigen gezin. Dan heb je recht op een speciale thuis, op een pleeggezin of adoptie.
Elk kind een eigen naam
Je bent geen nummer maar een mens.
Vrij om te zeggen wat je denkt
Je hebt het recht op een eigen mening en informatie over zaken die voor jou belangrijk zijn. Volwassenen moeten er rekening mee houden.
Een eigen godsdienst
Je mag een eigen godsdienst kiezen en eigen opvattingen hebben. Die mag anders zijn dan die van je ouders.
Ontspanning en vrije tijd
Je moet je op een prettige manier kunnen ontspannen. Je hebt recht op vrije tijd, rust en ruimte.
Een club of een vereniging
Je mag met je vrienden samenkomen, vergaderen en plannen maken.
Recht op onderwijs en een school op maat
Elk kind heeft het recht op een school waar je zoveel mogelijk verschillende dingen kan leren. De regels mogen er niet te streng zijn. De lagere school moet gratis zijn.
Recht op een gezond leven
Je moet informatie krijgen over hoe je gezond kan blijven. Zieke kinderen moeten snel en goed verzorgd worden.
Een plekje voor jou alleen
Je hebt recht op een eigen plekje waar je je goed kunt voelen.
Recht op goede arbeidsomstandigheden
Voor je vijftiende mag je geen arbeid verrichten om geld mee te verdienen. Wie werkt mag daar geen nadeel van ondervinden voor zijn gezondheid, opvoeding of ontwikkeling.
Geen geweld op kinderen
Je hebt recht op bescherming tegen alle soorten van lichamelijk en geestelijk geweld: slaan, pesten, verwaarlozing, seksueel geweld, ontvoering, drugs en kinderhandel.
Geen kindsoldaten
Voor je 15 jaar bent, mag geen enkel leger jou aanwerven. Je mag niet ingeschakeld worden in een oorlog.
Kinderen met een handicap
Als je een handicap hebt, heb je recht op speciale zorg en aangepast onderwijs. Je moet een volwaardig leven kunnen leiden.
Kinderen op de vlucht
Als je op de vlucht bent naar een ander land moet je goed opgevangen worden. Je hebt recht op een goed dak boven je hoofd, op verzorging en onderwijs.
Kinderen in de minderheid
Als je anders bent dan de meerderheid van de bevolking, heb je ook recht om je eigen taal te spreken en je eigen godsdienst en cultuur te beleven.
Niet naar de gevangenis
Als je iets fout doet, moeten ze altijd rekening houden met je leeftijd. Je moet geholpen en verdedigd worden. En je moet de kans krijgen om weer een gewoon leven te kunnen leiden.
Meer informatie: www.kinderrechten.be en www.kinderrechten.nl en www.unicef.org
Met dit boek steun je het project Mobiele Scholen www.mobileschool.org